Documentairemaker Kay Mastenbroek (48) werkt sinds begin dit jaar vanuit Thailand voor Democratic Voice of Burma. Het onafhankelijke televisie- en radiostation is de luis in de pels van de Birmese junta. Op 7 november zijn er voor het eerst in 20 jaar verkiezingen in Birma.

Kay Mastenbroek woont in het noorden van Thailand, niet ver van de Birmese grens. Waar DVB precies is gevestigd vertelt hij niet, uit veiligheidsoverwegingen. 'De leiding wil niet dat de locatie via internet de wereld over gaat. De Thaise regering gedoogt ons en wil de verhouding met Birma niet nodeloos op scherp zetten.'

Eerder werkte Mastenbroek voor de Nederlandse omroep LLiNK. Tijdens een reis voor het programma NieuwsLLiNK hoorde hij dat de Birmese junta van plan was om na de verkiezingen te beginnen met een nationaal verzoeningsproces. Toen de zendmachtiging van LLiNK niet verlengd werd, toog hij naar Azië.

Persvrijheid
'Ik heb me de laatste jaren gespecialiseerd in het filmen van journalisten in niet-westerse landen. Zo kan ik laten zien hoe elders in de wereld wordt omgegaan met ethiek, hoor-en-wederhoor en met de vaak beperkte persvrijheid.' 

In Birma zelf is hij nog altijd niet geweest, al zou hij dat alleen al uit journalistiek oogpunt graag willen. Visumproblemen spelen hem parten. 'Officieel mag geen enkele buitenlandse journalist het land in, al slagen veel journalisten er toch in om op een toeristenvisum binnen te komen.'

Undercoverjournalisten
In plaats daarvan maakt hij vanuit Thailand documentaires voor het in 1992 in Noorwegen opgerichte DVB. Het lastigste, zegt hij, is het verzamelen van beeldmateriaal. 'DVB werkt met undercoverjournalisten. Met behulp van toeristencamera's en mobiele telefoons interviewen ze heimelijk oppositieleiders.'

Dat materiaal wordt vervolgens het land uitgesmokkeld, met alle risico's vandien. 'Daarom is de organisatie opgezet volgens een celstructuur. Iedere undercoverjournalist kent slecht twee of drie andere DVB-collega's. Als ze gearresteerd worden, blijven de andere cellen actief.'

Verzoeningsproces
Het afgelopen jaar maakte Mastenbroek Looking for Reconciliation. In deze documentaire gaat hij met een gevluchte Birmese journalist op zoek naar voorbeelden van verzoening. Gewapend met een kleine camera en gammel statief, reizen ze naar Indonesië, Tsjechië, Zuid-Afrika, Irak en Cambodja.

'Deze landen hebben jarenlang geleden onder een dictatuur, maar hebben inmiddels een democratisch gekozen regering. Hoe zijn die landen democratisch geworden? Wat is er gebeurd met de voormalige machthebbers? En hoe is het verzoeningsproces verlopen?'

Enthousiasme
Tijdens de reis vertelt de Birmese verslaggever zijn levensverhaal. 'Het verhaal van een jongen uit de sloppenwijken van Rangoon, die journalist werd en zijn land moest ontvluchten om niet jarenlang in de gevangenis te belanden’, vertelt Mastenbroek, die met voldoening terugkijkt op zijn project. 

Als ervaren programmamaker staat hij zijn Birmese collega’s bij DVB met raad en daad terzijde. 'Het doet me denken aan de beginperiode van RTL Veronique en omroep LLiNK, waar ik gewerkt heb. Omroepen die vanaf de grond opgebouwd moesten worden. Een soort start-up: veel enthousiasme en weinig ervaring.'

'In Nederland voel ik me bekocht als ik weer een interview moet draaien met een voor- of tegenstander van de PVV. Hier gaat het nog ergens over. Ik spreek dagelijks Birmese vluchtelingen die jarenlang in een kamp hebben gezeten en zijn gemarteld. Dat is een indringende ervaring.'

Birmezen naar de stembus

In Birma, officieel bekend als Myanmar, werden op 27 mei 1990 voor het laatst democratische verkiezingen gehouden. Die werden gewonnen door de NLD van de latere Nobelprijswinnaar Aung San Suu Kyi.

Het militaire regime had Aung in 1989 onder huisarrest geplaatst en weigerde de verkiezingsuitslag te erkennen. Aan de verkiezingen van 7 november mag Aung niet meedoen. Ook nu heeft ze huisarrest.

Volgens Kay Mastenbroek is de kans op een herhaling van de verkiezingsuitslag van 1990 erg klein. Zo is er in meer dan 50 kiesdistricten slechts 1 kandidaat: die van de militaire regering.

En in de gebieden waar etnische minderheden worden onderdrukt, zegt Mastenbroek, wordt op 7 november helemaal niet gestemd. 'De kans dat de generaals gaan verliezen is nul procent.'

Radio Nederland Wereldomroep