Amsterdam, 12 oktober 2011

Burma staat op het punt de belangrijkste politieke veranderingen door te voeren sinds militairen de macht overnamen in 1962. De komende weken kunnen Nederland en de EU mede bepalen of deze veranderingen zullen leiden tot een begin van blijvende democratische transformatie. Nederland en de EU moeten de veranderingen in Burma openlijk steunen en concrete acties ondernemen die het isolement van het land beëindigen. Anders bestaat het gevaar dat de hard-liners in het land de hervormingen zullen terugdraaien.

Zes maanden geleden was er nog geen reden tot optimisme. Er waren verkiezingen gehouden maar die werden algemeen bekritiseerd omdat ze niet eerlijk en vrij verlopen waren. De oude dictator, generaal Than Shwe, had zich weliswaar teruggetrokken, maar velen van de nieuwe politieke leiders waren generaals van zijn junta. Er werd weinig meer verwacht dan beperkte hervormingen.

Maar U Thein Sein, de nieuwe president en zelf voormalig generaal, verrast iedereen. In zijn inaugurale rede in het parlement sprak hij al krachtig over de bestrijding van armoede, strijd tegen corruptie, het beëindigen van de vele gewapende conflicten in het land en het streven naar politieke verzoening. In juni werden de staatspensioenen van bijna een miljoen, veelal arme, mensen opgetrokken tot een aanvaardbaarder niveau, belastingen werden verlaagd en handelskartels ontmanteld. De regering herschreef de regels voor het bankwezen en buitenlandse investeringen en herzag zijn wisselkoersbeleid. Dit alles na consultatie van zakenmensen en academici. Dat was op zich al een grote verandering, omdat tot dan de militaire leiders advies van burgers altijd uit de weg waren gegaan.

Vervolgens werd, op 19 juli, oppositieleidster Aung San Suu Kyi uitgenodigd om aanwezig te zijn bij de jaarlijkse 'Dag van de Martelaren' ceremonie. De ceremonie herdenkt de moord op Aung San, vader van Aung San Suu Kyi, die algemeen beschouwd wordt als de architect van Burma's onafhankelijkheid. Voor het eerst sinds jaren kregen duizenden van haar aanhangers toestemming een optocht te houden. Aung San Suu Kyi's naam verscheen op de voorpagina's van kranten, iets wat voorheen volstrekt ondenkbaar was.

In augustus werden, tijdens de zitting van het parlement gevoelige zaken aan de orde gesteld, zoals de vrijlating van politieke gevangenen. Er werden wetten aangenomen die microfinanciering voor arme boeren mogelijk maakt en die onafhankelijke vakbonden toestaan. Ook werden beperkingen op toegang tot internet opgeheven. Op een bijeenkomst met maatschappelijke organisaties, op 18 augustus, sprak de president over vredesbesprekingen met de etnische rebellengroepen in het land en riep hij ballingen op terug te keren. De volgende dag sprak hij twee uur lang onder vier ogen met Aung San Suu Kyi. Beiden uitten zich na afloop positief over het gesprek.

Meer recent zien we nog verder gaande, tot voor kort ondenkbare ontwikkelingen. Na breed gedragen protesten kondigde de president op 30 september aan dat de bouw van de grote Myitsonedam in de deelstaat Kachin opgeschort zal worden. China investeert 3,6 miljard dollar in een waterkrachtcentrale, die de Chinese grensprovincie Yunnan van energie zou voorzien. Het was een overwinning voor de opkomende milieubeweging in Myanmar en voor de Kachin. Dit besluit is een van de duidelijkste signalen dat er iets aan het veranderen is in het land.

Op 11 oktober kondigde de regering de vrijlating van meer dan 6300 gevangenen aan. Vandaag, op 12 oktober, is de politieke komiek Zargana een van de meer dan 300 politieke gevangen die vrij is gekomen. Er is hoop dat meer politieke gevangenen de komende dagen de gevangenis zullen kunnen verlaten.

Maar er zijn ook nog grote uitdagingen. De belangrijkste is dat gewapende conflicten met etnische groepen in het noorden en oosten van het land blijven voortduren, ondanks oproepen tot vredesbesprekingen van die groepen. Tienduizenden Kachin hebben de afgelopen maanden hun dorpen verlaten, op de vlucht voor gevechten.

Een succesvolle overgang naar een democratie is ondenkbaar zolang deze langdurige en bloedige oorlogen voortduren en de rechten van de diverse etnische groepen niet geëerbiedigd worden. Terwijl de nieuwe regering wel met Aung San Suu Kyi praat worden de etnische groepen genegeerd.

De huidige ontwikkelingen in Burma verdienen onze steun. We realiseren ons al veel langer dat sancties niet de goede weg zijn om veranderingen in Burma te bewerkstelligen.

Het is van groot belang dat de Nederlandse regering en de EU op korte termijn drie stappen zetten:

1. Het ondubbelzinnig steunen van de nu ingezette hervormingen, zonder te snel te veel te eisen. Het alternatief voor de huidige ontwikkelingen is niet een perfecte revolutie, maar een weg terug naar af.
2. Het ondersteunen van de hervormingen met technische kennis. Na tientallen jaren van isolement is er gebrek aan kennis en ervaring op alle gebieden, van bankieren tot milieuregels tot gezondheidszorg. Ook de VN zouden de restricties moeten opheffen zodat internationale instellingen technische en financiele steun kunnen bieden.
3. Het afzwakken en uiteindelijk afschaffen van de Europese sancties en het opheffen van het Nederlandse ontmoedigingsbeleid t.a.v. economische betrekkingen met Burma. Als het land uit zijn isolement treedt dient het noch afhankelijk te worden van buitenlandse hulp, noch zich te ontwikkelen naar een door een corrupte zakenmafia gecontroleerde oligarchie. Verantwoorde handel en investeringen kunnen een sleutelrol spelen in het creëren van banen, het ontstaan van een nieuwe middenklasse en het versnellen van democratische veranderingen. Ook zal het Burma minder afhankelijk maken van China.

Wat we nu zien is de grootste kans in de afgelopen halve eeuw voor een betere toekomst van de bevolking in Burma. Nederland en de EU moeten nu een einde maken aan het isolement van Burma.

(Deze oproep is deels gebaseerd op een artikel van U Thant Myint in de New York Times van 4 oktober 2011)